Ιερά Βασιλική, Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης
Η Αχειροποίητος του Παγγαίου προστάτιδα της Μακεδονίας
Στη δυτική Μακεδονία, στη βορινή πλευρά του όρους Παγγαίο, πάνω από την πεδιάδα της Δράμας και σε υψόμετρο 753 μέτρων, βρίσκεται η Ιερά Βασιλική, Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή της Παναγίας Αχειροποιήτου ή όπως είναι περισσότερο γνωστή, της Eικοσιφοινίσσης. Το κτιριακό συγκρότημα της Μονής βρίσκεται σε ένα μικρό και κατάφυτο φαράγγι. Η Μονή εκκλησιαστικά ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Δράμας.

Η ίδρυση της Ιεράς Μονής

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, η ίδρυσή της Μονής ανάγεται στα χρόνια του επισκόπου Φιλίππων Σώζοντος, ο οποίος έλαβε μέρος στη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνος (451 μ.Χ.). Σύμφωνα με την παράδοση ο επίσκοπος ίδρυσε ναό και μοναστικό οικισμό, στη θέση Βίγλα, πλησίον της Μονής, ο οποίος με την πάροδο των ετών, εγκαταλείφθηκε. Η Μονή ιδρύθηκε ουσιαστικά από τον Άγιο Γερμανό, στο δεύτερο μισό του 9ου ή στις αρχές του 10ου αιώνα.

Ο κτήτορας της Μονής

Ο Άγιος Γερμανός, αφού μόνασε στην Ιερά Μονή του Τιμίου Προδρόμου, στον Ιορδάνη ποταμό, εγκατέλειψε την Παλαιστίνη και με Θείο όραμα ήλθε στη θέση Βίγλα του Παγγαίου. Εκεί ανακάλυψε τα ερείπια των παλαιών κτισμάτων που είχε χτίσει ο Σώζων στα μέσα του 5ου αιώνα μ.Χ. Τα χρήματα τα οποία είχε συγκεντρώσει για την ανέγερση της Μονής δεν επαρκούσαν για να εξοφλήσει τους τεχνίτες, με αποτέλεσμα να τον οδηγήσουν αιμόφυρτο, στη Δράμα για να δικαστεί. Στο δρόμο είδαν τον πληγωμένο Άγιο οι Κωνσταντινουπολίτες αξιωματούχοι Νικόλαος και Νεόφυτος, οι οποίοι είχαν μεταβεί στη Σερβία, ως απεσταλμένοι του Αυτοκράτορα Βασιλείου Α΄ του Μακεδόνα, εξόφλησαν τους τεχνίτες και ελευθέρωσαν τον Άγιο. Αργότερα οι δύο αξιωματούχοι πούλησαν την περιουσία τους και μόνασαν στη Μονή, κοντά στον Άγιο Γερμανό.

Η νεώτερη ιστορία της Μονής

Η ιστορία της Μονής κατά τους βυζαντινούς χρόνους δεν μας είναι γνωστή. Η Μονή έζησε εποχές ακμής όταν σε αυτή εγκαταβίωσε ο παραιτηθείς Οικουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Α΄ (1467 – 1472), ο οποίος με τις ενέργειές και την περιουσία του έδωσε πνοή ζωής σε αυτή. Έτσι ονομάσθηκε δεύτερος κτήτορας της Μονής και η Εκκλησία τον ανακήρυξε Άγιο. Στις 25 Αυγούστου 1507, οι Τούρκοι έσφαξαν 172 μοναχούς της Μονής, διότι προσπαθούσαν να διατηρήσουν την ελληνικότητα του πληθυσμού της περιοχής. Τρία χρόνια μετά, 10 μοναχοί από την Ιερά Μονή Βατοπαιδίου Αγίου Όρους, ήλθαν στη Μονή για να την ανασυστάσουν. Πατριαρχικά σιγίλλια υπέρ της Μονής, εξέδωσαν οι Οικουμενικοί Πατριάρχες: Ιερεμίας Α΄ (1544), Μητροφάνης Γ΄ (1567) και Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός (1573). Το 1610 επισκέφθηκε τη Μονή, ο Μητροπολίτης Μυρέων Ματθαίος, ο οποίος συνέγραψε τον Παρακλητικό Κανόνα της Παναγίας Αχειροποιήτου. Το 1798 μετά την πρώτη του πατριαρχία, έμεινε ως εξόριστος στη Μονή ο μετέπειτα Εθνομάρτυρας Πατριάρχης Άγιος Γρηγόριος Ε΄. Η Μονή έως το 1843 διατηρούσε Ελληνική Σχολή στην οποία εκτός των άλλων μαθημάτων διδάσκονταν και η πατρώα εκκλησιαστική μουσική. Η Μονή είχε καταστεί πνευματικό και εθνικό κέντρο της Ανατολικής Μακεδονίας και οι ηγούμενοί της είχαν στενή συνεργασία με τους ηγέτες της επαναστάσεως (Νίκος Τσάρας, Εμμανουήλ Παπάς) στη Βόρεια Ελλάδα. Η Μονή έπαθε σοβαρές ζημιές στο σεισμό του 1829, αποτεφρώθηκε το 1854 και το 1864 επιδημία πανώλης αποδεκάτισε την αδελφότητα. Στη βιβλιοθήκη και στο σκευοφυλάκειο της Μονής ήταν αποθησαυρισμένα, πολλά και σημαντικά κειμήλια της Πίστεως και του Έθνους μας, τα οποία τη Μεγάλη Δευτέρα 27 Μαρτίου 1917, ο Βούλγαρος κομιτατζής Πανίτσας, τα άρπαξε και τα μετέφερε στη Βουλγαρία, όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Σόφιας. Τον Ιούνιο του ιδίου έτους Βούλγαροι στρατιώτες ανάγκασαν τους μοναχούς να εγκαταλείψουν το Μοναστήρι. Το 1923 ο Διευθυντής του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας Γεώργιος Σωτηρίου μετέβη στη Σόφια, για να ζητήσει την επιστροφή των κλαπέντων αντικειμένων (907 ιερά λατρευτικά αντικείμενα, 430 χειρόγραφους κώδικες, 467 αρχέτυπα, κ.α...), αλλά οι γείτονες του έδωσαν πίσω μόνον 7...! Στις 12 Ιουλίου 1943, οι σύμμαχοι των Γερμανών, Βούλγαροι έβαλαν φωτιά και έκαψαν όλη τη Μονή. Ο τελευταίος ηγούμενος της Ιεράς ανδρώας Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, ήταν ο ιερομόναχος Γρηγόριος Κατσιβάκης, το 1956. Ο π. Γρηγόριος μετά το τέλος του Πολέμου, προσπάθησε να κτίσει το Ηγουμενείο και ένα μικρό ξενώνα. Το κύριο βάρος της εκ νέου ανοικοδόμησης και εγκαταβίωσης της Μονής ανέλαβε ο μακαριστός Μητροπολίτης Δράμας κυρός Διονύσιος Κυρατσός από το 1965 μέχρι και το θάνατό του μεριμνούσε προσωπικά για το ιστορικό αυτό μοναστικό καθίδρυμα.

Το κτηριακό συγκρότημα της Μονής

Το επιβλητικό και περικαλλές κτηριακό συγκρότημα της Μονής διαιρείται σε δύο μέρη και περιβάλλεται από ισχυρό και ψηλό τείχος. Στο πρώτο και κύριο μέρος περιλαμβάνεται το καθολικό της Μονής, το οποίο είναι το παλαιότερο κτίσμα, το Ηγουμενείο, τα κελλιά των μοναζουσών, το αρχονταρίκι, το ιερό παρεκλήσσιο της Αγίας Βαρβάρας με το αγίασμα, το μουσείο, η τράπεζα και τα εργαστήρια κεντητικής και αγιογραφίας. Στο δεύτερο μέρος των κτηριακών εγκαταστάσεων της Μονής περιλαμβάνονται τα τρία κτήρια των ξενώνων, το πρεσβυτέριο για το λειτουργό Ιερέα της Μονής και το ιερό παρεκλήσσιο της Ζωοδόχου Πηγής.

Το καθολικό της Μονής

Ο ρυθμός του Καθολικού, το οποίο τιμάται στα Εισόδεια της Θεοτόκου, είναι σταυροειδής τρουλλαίος σύνθετος τετρακίονος. Αποτελείται από τον εξωνάρθηκα, τον εσωνάρθηκα και τον κυρίως ναό. Οι τρούλλοι του καθολικού στηρίζονται σε 4 μαρμάρινους κίονες. Η περίτεχνη λιθόγλυπτη κυρίως είσοδος του καθολικού κατασκευάσθηκε το 1838. Ο εξωνάρθηκας είναι ολόκληρος αγιογραφημένος και απεικονίζει ολόσωμους του κτήτορες. Το τέμπλο του Καθολικού είναι βαρύτιμο ξυλόγλυπτο και κατασκευάσθηκε από Χιώτες τεχνίτες και χρειάστηκαν 22 χρόνια (1781 – 1803) για να ολοκληρωθεί. Ξυλόγλυπτο επίσης είναι το προσκυνητάρι της Παναγίας και ο δεσποτικός Θρόνος. Στο δεξιό μέρος του Καθολικού υπάρχει προθήκη, μέσα στην οποία υπάρχουν αργυρές λειψανοθήκες στα οποία φυλάσσονται δεκάδες ιερά λείψανα, τα οποία αποτελούν πολύτιμο θησαυρό για τη Μονή. Μεταξύ των τρούλλων του Καθολικού έχει φυτρώσει ένα μικρό κυπαρίσσι το οποίο παρά τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και τις δυσκολίες που έχει υποστεί η Μονή δεν έχει μαραθεί.

Η Μονή σήμερα

Στη Μονή σήμερα εγκαταβιεί 25μελής γυναικεία αδελφότητα, με ηγουμένη τη Μοναχή Αλεξία και πορεύεται τον Ορθόδοξο μοναχικό τρόπο ζωής, συνεχίζοντας τη μακραίωνη ιστορία και παράδοση του ιερού αυτού καθιδρύματος, στον 21ο αιώνα. Η Μονή πανηγυρίζει τη μνήμη του πρώτου κτήτορά της Αγίου Γερμανού και των δύο Κωνσταντινουπολιτών αξιωματούχων Νικολάου και Νεοφύτου, στις 22 Νοεμβρίου και την επομένη ημέρα τη μνήμη του δεύτερου κτήτορά της, Αγίου Διονυσίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Για επικοινωνία: Ιερά γυναικεία Μονή Παναγίας Αχειροποιήτου Εικοσιφοινίσσης, Πρώτη Σερρών, 620 47, τηλ: (25920) 61.566.



Στοιχεία για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου λάβαμε από τα κατωτέρω βιβλία:


1.Μητροπολίτου Δράμας Διονύσιου Κ. Κυράτσου «Ιστορία και Θαύματα Παναγίας Εικοσιφοινίσσης», έκδοση της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης, Δράμα 2003
2.Δρ. Θεοχάρη Μ. Προβατάκη «Η Μονή Εικοσιφοίνισσας η Αχειροποίητος του Παγγαίου Όρους», έκδοση της Ανώνυμης Τεχνικής Εταιρείας «Μηχανική», Αθήνα 1998
3.Βασίλη Άτσαλου «Η ονομασία της Ιεράς Μονής της Παναγίας της Αχειροποίητου του Παγγαίου, της επονομαζομένης της Κοσινίτσης ή Εικοσιφοινίσσης», έκδοση του ιστορικού αρχείου του Δήμου Δράμας, Δράμα 1995


Ευχαριστούμε το ΚΤΕΛ ΑΤΤΙΚΗΣ Α.Ε. – Γραμμή Θεσσαλονίκης (Μαυρομματαίων & Ιουλιανού 19, Πεδίον Άρεως, Αθήνα, τηλ: 210 – 82.25.148, 210 – 82.26.345 & Σταθμός Υπεραστικών Λεωφορείων «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ», Γιαννιτσών 194, Δενδροπόταμος Θεσσαλονίκης, τηλ: 2310 – 595.413, 2310 – 545.302), για την ευγενική προσφορά του, για τη μεταφορά μας στη διαδρομή Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Αθήνα, με πολυτελή, υπερυψωμένα, κλιματιζόμενα λεωφορεία.

Συντάκτης: ΠΑΝ. ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πηγή: Σ.Ο. ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Εκτύπωση από orthodoxia.gr - ΣΤΥΛΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ   19/12/2018
http://www.orthodoxia.gr
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~